- جنبۀ اقتصادی: برای داوری دربارۀ نقش فرد در هر جامعۀ معین دانستن این نکته ضروری است که چرخ نظام اقتصادی به سود چه کسی می گردد. اگر نظام عمدتا ً به سود عده ای قلیل از اعضای طبقۀ بالا کار می کند، انتخابات آزاد به چه درد اکثریت می خورد؟ یا ، به سخن دیگر، چگونه امکان دارد در مملکتی که دارای چنین نظام اقتصادی است، به راستی انتخابات آزاد وجود داشته باشد؟

     - معیار اجتماعی: یعنی نقش فرد در کاری که می کند و در تصمیمات ملموس زندگی روزانه. باید دید نظام مملکت گرایش به این دارد که اشخاص را به ماشین مبدل کند و به همرنگی با جماعت وادارد یا بالعکس متمایل به این است که فعالیت و مسئولیت فردی را در آنان افزایش دهد؛ به عبارت دیگر، در جهت متمرکز ساختن قدرت سیر می کند یا به سوی پراکندن قدرت و عدم تمرکز در تصمیم گیری تا بدین راه دموکراسی از خطر دیکتاتوریهایی که با غلبه بر مخالفان، بر حسب ماهیت این عمل، بر همه سیطره می یابند ایمن بماند.

                                                                      آیا انسان پیروز خواهد شد؟

تا بعد